STH ÖTL Dosyası

Nedir bu ÖTL?

Araçlarınızda kullandığınız lastikler ömrünü tamamladığında ne oluyor biliyor musunuz; “ÖTL”… Yani ömrünü tamamlamış lastik. Ve işte bu noktadan itibaren bir sorumluluk zinciri devreye giriyor. T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanarak 25 Kasım 2006 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanan ve 1 Ocak 2007 itibarı ile yürürlüğe giren Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ile artık lastikler tehlikeli ve kontrol altında tutulması gereken bir atık statüsüne getirildi.

Kısaca ÖTL yönetmeliği adıyla anacağımız yönetmelik pil ve akülerin kontrolü yönetmeliği ile benzer bir yapıya sahip. Getirdiği önemli sorumluluklar söz konusu. Mesela artık eğlence maksadıyla bile lastiklerin yakılması veya ömrünü tamamlayan lastiklerin rastgele bir yere atılabilmesi söz konusu değil.

Özellikle söz konusu yönetmelikte, “Tanımlar” bölümünde yer alan “ÖTL Üreticisi” tanımlaması ile sadece otomobil kullanmanız sorumluluk altına girmeniz için yeterli.

ÖTL Yönetmeliği ile getirilen bir önemli düzenleme ise taşıma, geri kazanım ve bertaraf işlemlerinin lisans uygulaması ile kontrol altına alınması. Kısaca artık rastgele bir araçla taşınamayacak olan “ÖTL”ler herhangi bir depoda barındırılamayacak ve sadece lisans koşullarını yerine getiren tesislerde bertaraf edilecek veya geri kazanım sürecine dahil olacak.

Bir diğer önemli nokta yönetmeliğin “Tanımlar” başlığında ayrıntıları belirtilen “Lastik Üreticileri”ne getirilen sorumluluk ve zorunluluklar. Bundan böyle lastik üreticileri (akü ve pil yönetmeliğinde olduğu gibi) yürürlüğe giren kota uygulaması gereği her yıl üretilen (ve ithal edilen) lastik miktarının belli bir oranını toplamakla mükellef. İlk beş yıl boyunca %30 ile başlayacak ve 5. yıl %50‘ye ulaşacak olan kota uygulaması ile lastik üreticilerine önemli bir sorumluluk getirilmiş ve kotanın yanı sıra kamuoyunu konu hakkında bilinçlendirme görevi de yine “lastik üreticilerine” verilmiştir. Somutlaştırmak adına 2007 yılında yaklaşık 54.000 ton ÖTL toplanması söz konusudur…

Yönetmelik -benzerlerinde olduğu gibi- sorumluluk atfettiği kurumlara bir araya gelerek kar amacı gütmeyen bir tüzel kişilik oluşturmak suretiyle ortak hareket etme yolunu da sağlamaktadır ki bu tüzel kişilik bugünlerde hayata geçmek üzeredir.

Kısacası bir çok açıdan son derece detaylı ve başarılı bir yönetmeliktir ÖTL Yönetmeliği. Ta ki bir deniz ülkesi olduğumuzu hatırlayana kadar… Çünkü son derece detaylı hazırlanan ÖTL Yönetmeliği ne yazık ki ÖTL’lerin denizler üzerindeki kullanımını gözden kaçırmaktadır. Hatta daha da önemlisi 22. maddesinin 2. bendinde yer alan ifade* ile geri kazanım lisansı gerekmeksizin ÖTL’lerin iskele ve limanlarda takoz olarak kullanılmasına izin vermektedir.

Sadece İstanbul Boğaz’ında deniz ulaşımında kullanılan tekneler üzerinde birkaç bin ÖTL bariyer olarak kullanılmaktadır. Her teknede bariyer olarak kullanılan sayıları 15-50 arasında değişen otomobil lastikleri, iskele ve limanlarda traktör ve iş makinesi boyutlarına yükselmekte ve yine sayıları iskelesine göre 15-20 adetten başlamakta.

Bu noktada somut bir örnek vermek yerinde olacaktır. STH Harem Projesi kapsamında yapılan çalışmalarda Harem’den çıkartılan “ÖTL” sayısı 150‘dir. Aynı noktada halen sualtında elliyi aşkın ÖTL yer almaktadır. Ve söz konusu lastiklerin tamamının iskele takozu olarak kullanılırken düştüğü veya atıldığı tespit edilmiştir.

Yönetmelikten ilk bakışta anlaşılan ÖTL’lerin tehlikeli bir atık olduğu ve kontrol altında tutulması gerekliliğidir. Bu da demektir ki denizlerdeki kullanımı da potansiyel bir risk oluşturmaktadır ve kontrol altına alınmalıdır.

STH olarak ÖTL Dosyası çalışmalarına -26 Kasım 2006’da- yönetmeliği her yönüyle değerlendirilmesiyle başladı. 2007 yılı Mart ayı başında oluşturulan ÖTL Proje Grubu ile de konuya somut bir öneri getirilmesine çalışıldı. Yaptığımız ön çalışmalar ile oluşan STH ÖTL Dosyasını 2007 yılı Mart ayında ilgili bakanlık ile de paylaştık ve öngördüğümüz projenin ana hatlarını anlattık.

STH kavramının temel farklarından birini oluşturan “STH yaklaşımı”, söz konusu bakanlığı ve uygulamalarını eleştirmek değil, eksikliklere dikkat çekmek ve gidermek adına işbirliği yapmaktır. Bu amaçla hazırlıkları sürdürülen STH ÖTL Projesi hayata geçirilebilirse geri kazanım kapsamında toplanacak ÖTL’lerin bir kısmı proje için gerekli hammadde olarak kullanılarak denizler üzerinde ÖTL kullanımının önüne geçilirken değişim sürecinin maliyeti de minimize edilebilecektir.

Belirlenecek bir periyotta gerçekleştirilecek değişim süreci ile lastik bariyerlerin yerini sabit takozların alması ve söz konusu takozların kayıt altına alınarak depozito uygulamasına bağlanması düşünülmektedir. Halen hazırlık aşamasındaki proje, önümüzdeki günlerde -kuruluş işlemlerinin tamamlanması beklenen- lastik üreticisi firmaların tüzel kişiliğinin devreye girmesi ile ilgili bakanlık nezdinde tekrar gündeme gelecektir.

Sonuç olarak henüz bir çok eksikle hayata geçen bir yönetmeliği eleştirmek işin en kolay tarafıdır. Bizce önemli olan eleştirinin yanında çözüm önerilerini de sunabilmektir. Aslında unutulmaması gereken ancak hep gözden kaçan tüm kanun ve yönetmelikler hepimizi ilgilendirmektedir. Sonuçları ilk bakışta direkt olarak etkiliyor gibi görünmese de bir ucundan yaşamımıza etkisi kaçınılmazdır. Bu durum hepimize bir sorumluluk yüklemektedir. Lastikler örneğinden yola çıkarsak; zarar görmesi muhtemel çevre ve denizler hepimizin geleceğini etkileyecektir.

İki yıl önce sualtı kirliliğini somutlaştırabilmek adına yola çıkan STH organizasyonu bu proje ile bir kez daha “söyleme, yap” prensibi ile emek ve özverisini ortaya koymaya hazırlanmaktadır. Umudumuz söz konusu yaklaşım ile örnek bir projeyi hayata geçirebilmek ve örnek bir deniz ülkesi olabilmek adına alınacak uzun yolda bir kilometre taşını geride bırakabilmek….

İlgili Video: